چاپ این خبر
کد خبر : 3694
۲:۳۶ ب.ظ - یکشنبه ۱۳۹۲/۰۹/۱۰
بناهای قدیمی خوانسار؛

برج های کبوتر خوانسار نمادی از معماری ایرانی

شاردن فرانسوی درباره کبوترخانه‌های ایران می‌نویسد: «من عقیده دارم که ایران مملکتی است که بهترین کبوترخانه‌های جهان در آنجا ساخته می‌شود.

 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی چشمه سار، کبوترخانه‌ها به خاطر تنوع در شکل و اندازه و هماهنگی آنها با طبیعت و فضاهای اعجاب‌آور درون آنها می‌تواند به عنوان یکی از جاذبه‌های جهانگردی ایران مطرح شود. در حالیکه متروک شده و غربیانه رو به نابودی می‌روند.

دراین بناها علاوه بر علومی مانند (فیزیک، ریاضی، سازه، معماری و…) از علومی مانند فرهنگ مردم‌شناسی (در شناسایی و مطالعه قوانین اجتماعی و مدنی حاکم بر اداره بهره‌برداری و مالکیت کبوترخانه‌ها)، جانورشناسی (در کشف روانشناسی جانوری و ارتباط ویژه انسانی ـ جانوری)، محیط‌شناسی (در بررسی کیفی و کمی نقش کبوترخانه‌ها در فعال کردن چرخه‌ها و اکوسیستمهای محیط)، نتایج تاریخ‌شناسی (در شناخت قدمت، پیشینه و جایگاه فرهنگی، اجتماعی کبوترخانه‌ها در مقاطع مختلف تاریخی)، ادبیات (در پی‌گیری نقش کبوترخانه‌ها در فرهنگ ادبی و محاوره‌ای و سنت ها و صنعت های ادبی) و مهم تر از همه اقتصاد کشاورزی  از کبوتران برای تأمین این مهم بهره برده‌اند.

05
مورخان و سیاحان غیرایرانی نیز در مورد کبوترخانه‌ها مطالبی را ذکر نموده‌اند چرا که این بناها همواره باعث شگفتی و تحسین آنها شده است. تعداد زیادی از سیاهان، که از زمان صفویه به بعد به اصفهان آمده‌اند. در نوشته‌های خود از کبوترخانه‌ها یاد کرده و در مورد مشخصات، محل، ‌تعداد و ویژگیهای آنها صحبت کرده‌اند و بعضاً آنها را طراحی کرده‌اند.

کهن ترین سفرنامه‌ای که در آن از برج های کبوتر اصفهان یاد شده است. سفرنامه ابن بطوطه است. ابن بطوطه در اوایل قرن هشتم هجری از برجهای کبوتر در مسیر اصفهان صحبت کرده است که در وسط باغها قرار دارند.

حدود دو قرن بعد (شاردن فرانسوی) با دقت فراوانی به موضوع کبوترخانه‌های ایرانی می‌پردازد. او یک جلد از ده جلد سیاحت نامه خود را به اصفهان پایتخت آن روز ایران اختصاص داده است و همان طور که خود گفته اصفهان را بهتر از پاریس می‌شناخته است. او درباره کبوترخانه‌های ایران می‌نویسد: «من عقیده دارم که ایران مملکتی است که بهترین کبوترخانه‌های جهان در آنجا ساخته می‌شود.
06
برج های کبوتر در مناطق مختلف بسته به شرایط اقیلمی به دو گونه مکعبی و استوانه ای ساخته می شده اند.
برجهای استوانه‌ای برای مناطق گرم و برجهای مکعبی مخصوص مناطق سردسیر است. در کبوترخانه‌های مکعبی برخلاف برجهای کبوتر استوانه‌ای، روی بام برجکهای ورود و خروج کبوتر وجود ندارد و ورود و خروج کبوترها از بدنه برج صورت می‌گیرد.
03
در این میان نیز کبوتر خانه های خوانسار نوعاً از کبوتر خانه مکعبی شکل با تنوع در تناسب و اندازه ها می باشند . مصالح به کار رفته در بنا خشت و ملات گل است . چوب برای تیرها و تیرچه های پوشش سقف ، نعل در گاه ها و به عنوان کش و در و دریچه ، گچ به عنوان اندود و تزئین ، و آجر از دیگر مصالح بنا می باشد .

پوشش سقف این بناها تیرپوش چوبی و تیرچه هایی جهت پر کردن فواصل تیرها ، پس از آن خاشاک و بعد از گل فشرده جهت تأمین پوشش بیرونی سقف ، آجر نیز در پوشش فرش بام ورخ بام (آجر لبه ها) استفاده می شود . ورودی کبوترها نیز عمدتاً از پهلو و در امتداد افقی و به صورت صفحاتی که دارای سوراخ هایی است .
04
سوراخ های ورودی نیز از تنپوشه (استوانه سفالی)و یا گچ و صفحات گچی متناسب با ابعاد پرنده (نکته جالب این که قطر ورودی ها متناسب با انواع کبوترها نیز در نظر گرفته می شود) . اما در هر صورت این ابعاد باید مانع ورود و هجوم پرنده های شکاری و مهاجمین به داخل بنا شود.داخل کبوتر خانه ها از فضای پر و خالی جهت نشیمن کبوتر ها و لانه آن ها تشکیل شده ، علاوه بر تیرهای چوبی ای به غیر از تیرهای چوبی سقف به صورت کش جوانب موازی بنا را به هم مرتبط کرده و از لحاظ ساختاری باعث حفظ و انسجام بنا در حالت کلی و حتی مانع از فرو ریختن بنا در مواقع پرواز همزمان کبوترها و ایجاد حالت تشدید می شود.

این تیرها عملکرد نشستن کبوترها در داخل و خارج بنا و روی آنها را نیز دارد . به منظور بازدید صاحب کبوترخانه تا نوبت برداشت بعدی پلمپ می شود . تمهیداتی نیز برای مقابله با خطرات احتمالی از هجوم ، ورود و دسترسی دشمنان کبوترها به داخل در این نوع کبوترخانه پیش بینی شده در سطح خارجی بنا ، در محل زیر ورودی کبوترها از جمله آنهاست .

گزارشگر: ر.میرشفعی

دیدگاه ها

با سلام و خسته نباشید
اینجانب از شما به خاطر این اقدام و معرفی هرچه بیشتر این آثار زیبا تشکر فراوان دارم
امید است که مردم خوانسار و مسئولین آگاهی و توجه بیشتری به این آثار تاریخی داشته باشد و نسبت به حفظ و نگهداری این آثار تلاش بیشتری کنند
با تشکر

با سلام و بسیار ممنونم از این مقاله‌ی مفید
ولی ای کاش نام نویسنده و یا منبع مقاله رو هم ذکر می کردید. اگر مطلب حتی متعلق به مدیر محترم سایت هم باشه بهتره نام ایشان در ابتدا یا انتهای آن ذکر میشد تا خدای ناکرده از دید خوانندگان عزیز انتحالی صورت نگرفته نباشه

اضافه کردن دیدگاه جدید

جدیدترین ها